SZTUKA PRZEZ POKOLENIA - warsztaty w Ministerstwie ds. Samotności

 Po naszej styczniowej wizycie w szkole podstawowej, gdzie zetknęłyśmy się z energią i perspektywami dzieci, przyszedł czas na oddanie głos senior(k)om. Społeczne Ministerstwo ds. Samotności, w którym 26 lutego odbyły się warsztaty, to miejsce emanujące ciepłem i zrozumieniem, gdzie troska o drugiego człowieka staje się fundamentem działań. Starałyśmy się, aby warsztaty, które tam przeprowadzimy, łączyły wspomnienia z refleksją na temat współczesnego uczestnictwa osób w wieku senioralnym w kulturze i sztuce. Z oczami pełnymi ciekawości i szacunku czekaliśmy na to, co mają do powiedzenia.

    Zaczęłyśmy od skonfrontowania naszych uczestniczek z danymi statystycznymi, które dość jednoznacznie wskazywały na wykluczenie seniorów ze świata kultury. W trakcie dyskusji szybko dało się zauważyć, że wiele seniorek wyrażało zupełnie przeciwny pogląd – emerytura to nie koniec życia, ale raczej początek nowego etapu, stanowiącego dla nich swoistą ,,drugą młodość", w której mają więcej czasu i swobody, by zanurzyć się w różnorodne formy kultury i sztuki. Otwartość na nowe doznania kulturowe była wyraźnie zauważalna. Seniorki podkreślały swoje wszechstronne podejście do różnych dziedzin sztuki. Mówiły nie tylko o zamiłowaniu do muzyki poważnej, ale były również otwarte na bardziej eksperymentalną sztukę awangardową czy opowiadały o ostatnio obejrzanych oscarowych filmach. Wyrażały ciekawość i chęć poznawania nowych form wyrazu artystycznego, co świadczy o ich aktywnym uczestnictwie w życiu kulturalnym. Dla wielu z nich, korzystanie z kultury i sztuki stanowiło nie tylko formę rozrywki, ale także sposobność do osobistego rozwoju i poszerzania horyzontów. Ta otwartość umysłu pozwalała im na pełne wykorzystanie swojego czasu oraz na czerpanie radości i inspiracji z różnych dzieł i wydarzeń kulturalnych.

    Jednakże, niektóre z seniorek zauważyły, że istnieje problem z przekazem kulturowym, który nie zawsze uwzględnia ich wiek i doświadczenie życiowe. Widoczność starszych osób w filmach, reklamach czy programach telewizyjnych jest ograniczona, a stereotypy związane z wiekiem nadal są powszechne i wpływają na sposób, w jaki społeczeństwo postrzega seniorów. Często są oni przedstawiani jako ludzie niezdolni do aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym czy kulturalnym. Reklamy także odzwierciedlają tę problematyczną tendencję, koncentrując się na młodych ludziach i ignorując potrzeby oraz interesy osób starszych. Nawet jeśli seniorzy są uwzględniani w reklamach, często są prezentowani w sposób stereotypowy, zaniedbując ich różnorodność, bogate doświadczenie oraz indywidualność. Tymczasem seniorki uważają, że podziały wiekowe w kulturze często są sztuczne i niepotrzebne. Różne dziedziny sztuki mogą przemawiać do ludzi w różnym wieku. 

    Jednym z najcenniejszych wniosków płynących z przeprowadzonych warsztatów było wyrażane przez seniorki przekonanie, że z wiekiem zdobywamy pewną ,,intuicję", która ułatwia zrozumienie i interpretację sztuki. Ich zdolność do wnikliwej analizy i interpretacji dzieł sztuki, oparta na życiowych doświadczeniach, stanowi bezcenny wkład w dyskusje kulturalne. Doświadczenie życiowe zdecydowanie dodaje głębi i wrażliwości w odbiorze dzieł sztuki.

    W trakcie warsztatów postanowiłyśmy dać seniorom możliwość wyrażenia siebie poprzez różnorodne formy artystyczne. Zauważyłyśmy, że aktywne tworzenie może być nie tylko źródłem radości, ale także sposobem na wyrażenie swoich uczuć i doświadczeń w sposób twórczy i osobisty. Dlatego z radością otworzyłyśmy przestrzeń dla seniorów, aby mogli puścić wodzę fantazji i oddać się twórczej ekspresji. Zachęcałyśmy ich do malowania, pisania wierszy, inspirując się muzyką i innymi przygotowanymi przez nas materiałami. Była to okazja do odkrywania nowych talentów, wyrażania swoich myśli i uczuć oraz dzielenia się nimi z innymi. W ten sposób, poprzez otwarte i twórcze podejście do warsztatów, daliśmy seniorom szansę na wyrażenie siebie i uznaliśmy ich za pełnoprawnych uczestników życia kulturalnego. To ważny krok w kierunku budowania społeczeństwa, które docenia i uwzględnia głosy i perspektywy osób starszych. 

     Warto zauważyć, że w obliczu nieadekwatnej reprezentacji i braku uwzględnienia seniorów w życiu kulturalnym i mediach, ich głos często pozostaje niedosłyszany. Jednakże, warsztaty te wyraźnie pokazały, że społeczeństwo może wiele zyskać, gdy uwzględnia się perspektywy różnych grup wiekowych i doświadczeń. 

     Warsztaty przygotowane przez Kingę, Magdę i Mar

SZTUKA PRZEZ POKOLENIA - opracowanie warsztatów 23.01 w STO Tychy

 

„Dzieci mówią, my słuchamy” – takimi słowami podsumowujemy warsztaty otwierające cykl spotkań dotyczących tematu sztuki przez pokolenia. Myśląc o najmłodszych, często traktujemy ich jako słuchaczy – biernych, niezdolnych do własnej interpretacji czy analizy. Wierzymy, że trzeba im dokładnie wszystko objaśnić, pokazać, wszystkiego ich nauczyć, z kolei ich perspektywę infantylizujemy, nie do końca wierzymy w trafność ich spostrzeżeń. Dlatego, podczas tej części projektu, postanowiłyśmy na początku oddać głos właśnie im.

             Zajęcia zostały przeprowadzone w dwóch grupach – dla klasy 7 (13-14 lat) oraz dla grupy mieszanej (średnia wieku: klasa 5, 12 lat) i dotyczyły przede wszystkim interpretacji dzieł oraz przekazu jaki za sobą niosą.

          Rozpoczęliśmy od analizy dwóch fotografii: „Afgańskiej Dziewczyny” Steve’a McCurry’ego oraz „Pocałunku na Times Square” Alfreda Eisenstaedta. Zadaniem młodzieży było krótkie opisanie fotografii i nadanie mu tytułu – wśród propozycji dominowały: „Czerwony Kapturek” oraz „miłość w Nowym Jorku”. 

Co ciekawe, młodsza grupa, sama powiązała pierwszą fotografię z książką „To ja, Malala”, co pozwoliło nam dojść wspólnie do wątku kulturowo-religijnego, a na drugiej zauważyły zarówno nienaturalną i niewygodną pozę pielęgniarki oraz jako tło – marsz, paradę. Po opowiedzeniu historii wykonanych fotografii, omówiliśmy sam motyw kontrowersji – w życiu i sztuce.

W dalszej części przybliżyliśmy im motyw sztuki konceptualnej (nurtu eksponującego sam koncept, pomysł na dzieło), kubizmu (poszukującego nowych zasad budowy przestrzennej poprzez odrzucenie perspektywy i stosowanie geometrycznych uproszczeń) oraz salonu odrzuconych (wystawy dzieł odrzuconych przez jury paryskiego salonu, zorganizowanej na polecenie Napoleona III w 1863 roku w Paryżu). 

Zaproponowaliśmy przy tym również na krótkie zadanie kreatywne – każdy uczeń otrzymał fragment książki „Dziewczyna z pomarańczami” (Jostein Gaarder), jego zadaniem było wykreślenie słów tak, aby utworzyć nową całość, np. nadając jej inny kontekst lub sens.

Dziełem, które okazało się wywołać duże poruszenie na sali, była „Guernica” Pabla Picassa. Część hiszpańskojęzyczna grupy naprowadziła pozostałych na tematykę pracy – wojnę. Młodsza część odbiorców przystąpiła do energicznej wymiany spostrzeżeń, pytań i obserwacji dotyczącej fragmentów pracy.

Przyznanie dzieciom roli aktywnych uczestniczek i uczestników, zamiast traktowania ich jedynie jako biernych słuchaczy, jest kluczowe nie tylko dla rozwijania ich krytycznego myślenia i formułowania opinii, ale przede wszystkimi dla ich zrozumienia, jak ważny jest ich głos. Wykorzystanie różnych form sztuki, takich jak fotografie, malarstwo czy zadania kreatywne, pozwoliło na dostosowanie zajęć do różnych stylów uczenia się oraz rozwijanie różnorodnych kompetencji, natomiast umożliwienie rozmowy między różnymi grupami wiekowymi zainicjowało wymianę perspektyw i doświadczeń, co wzbogaca rozumienie sztuki wśród nas wszystkich. Wierzymy, że pozwolenie uczestni(cz)kom na samodzielne odkrywanie i analizowanie dzieł sztuki, a także uczestnictwo w zadaniach kreatywnych, sprzyja bardziej głębokiemu zrozumieniu i przyswajaniu wiedzy. Warsztaty, które angażują w interakcję i współpracę, budują społeczność, w której każda z uczestniczących osób czuję się zauważona, słuchana i ważna.

Warsztaty przygotowały i przeprowadziły Mar, Estera i Antosia.